بسته بندی برای بازاری پویا
پنجشنبه ۱۴ آبان ۱۳۹۴
0 نظر
1402 بازدید

بسته بندی برای بازاری پویا

...........................................................................

مشکلات اقتصادی اخیر جهان باعث ایجاد چالش های جدیدی برای صنایع نوشیدنی در بسیاری از کشورها شده است. بازاری که در شرایط سخت اقتصادی، مشتریانی را می بیند که بسیار با دقت دست به کیف پول خود می برند. بازاری با شرکت های مردد که هنوز هم جرات ریسک ندارند. صنعت نوشیدنی در این میان به نوعی مظلوم واقع شده ومجبور است خود را با نیازهای گوناگون بازارهای مختلف، در حداقل زمان ممکن وفق دهد. برخلاف تمامی چالش های موجود، ما هنوز هم با تقاضای بسیاری مواجه هستیم درحالی که این تقاضا بسیار بیش تراز افزایش جمعیت ماست. به زبان دیگر ما در حال نوشیدن بیشتریم. مصرف انواع آب معدنی، نوشابه گازدار و دیگر انواع نوشیدنی های تخمیری و انرژی زا حتی در اوج بحران اقتصادی در سال ۲۰۰۹ هم با افزایش تقاضا روبرو بود. سال ۲۰۱۰ هم با همین شرایط سپری شد و افزایش مصرف بیشتری را نسبت به سال های قبل شاهد بودیم. نوشیدنی در یک مورد کاملا با انواع دیگر موادغذایی تفاوت دارد. نوشیدنی بایستی به صورت بسته بندی شده به مشتری عرضه شود. حال این بسته بندی می خواهد بطری باشد یا قوطی، کیسه، فنجان و یا هربسته بندی دیگر. پس می توان نقش صنعت بسته بندی را در باز نمودن افق های جدید برای نوشیدنی ها، حیاتی ارزیابی کرد.

 

کشورهای در حال توسعه، عصای دست صنعت نوشیدنی

 

رشد را به هیچ وجه نمی توان در تمام مناطق دنیا یکنواخت دانست و در مورد نوشیدنی نیز چنین است. باید دنیا را به دو بخش کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه تقسیم نمود. در بخش توسعه یافته که کشورهای اروپای غربی، آمریکای شمالی، و استرالیا واقع می شوند، مصرف نوشیدنی با افزایش ناچیزی همراه است و یا اصلاٌ قابل محاسبه نیست چرا که میزان مصرف نوشیدنی کاملا وابسته به سبک زندگی است. در این نوع کشورها، افراط در نوشیدن تقریبا جایی در فرهنگ ندارد و این یعنی کاهش میزان رشد. در چنین بازارهایی، تولیدکنندگان به اجبار به دنبال تولید محصولاتی می روند که دارای ارزش های غذایی خاص بوده و کاری بیش از رفع تشنگی را برای مشتریان به انجام برساند. بسیاری از مردم کشورهای توسعه یافته با توجه به جداول تغذیه ای مصرف نوشیدنی خود را کنترل می کند و به نظر می رسد که جبهه اول بازاریابی متعلق به نوشیدنی هایی است که دارای ابداعات و نوآوری خاص باشند. نوشیدنی های نسل آینده بایستی مراقب پوست و موی افراد بوده و به طور هم زمان هوشیاری آنان را افزایش دهند. تازه این آخر کار نیست و آنها بایستی در تامین سیستم ایمنی بدن نیز نقش موثری ایفا کنند. حال تصور کنید که برخی از افراد از سوء تغذیه نیز رنج ببرند. آنگاه این نوشیدنی باید وظیفه مکمل های غذایی را هم برعهده بگیرد. مواد به کاررفته در نوشیدنی های آینده را نمی توان در کارخانجات و آزمایشگاه ها یافت بلکه باید در جنگل ها و مراتع به دنبال آن بود، چرا که نسل آینده به دنبال طبیعی ترین نوشیدنی ممکن است. مواد مصنوعی و آزمایشگاهی به هیچ وجه توان پاسخ گویی به این گستره وسیع نیازهای مربوط به سلامتی را ندارند. نوشیدنی های نسل بعد را بایستی در حقیقت داروهایی دانست که به زیبایی آراسته شده اند و رفع تشنگی کارایی ثانوی آنها محسوب می شود.

 

این روند به گونه ای پیش می رود که ما مجبور خواهیم شد، گروه بندی های سابق را به فراموشی بسپاریم چرا که یک بطری آب معدنی به سادگی می تواند، انرژی زا، گازدار و طعم دار بوده و یا یک نوشیدنی گازدار از برخی نکتارها به جای CO۲ برای گازدارشدن استفاده نماید. حتی هم اکنون چنین گرایش هایی را می توان در بازار مشاهده نمود. از نمونه های زنده این نسل نوشیدنی ها، می توان به ماءالشعیرهای انرژی زا اشاره داشت. شاید هیچ محصولی هم چون آب ویتامینه قادر نباشد مرز سنتی میان گروه های مختلف آشامیدنی ها را کمرنگ کند. ارایه این محصولات جالب و البته مفید تلاشی است که تولیدکنندگان نوشیدنی درجهان توسعه یافته علیه کاهش میزان تولید خود می کنند. آنها راه را بر ایجاد ارزش افزوده برای محصولاتشان جستجو می کنند. در این میان نقش صنعت بسته بندی، چیست؟ ایجاد محفظه ای مناسب برای محصول؟ خیر. نقش این صنعت علاوه بر تولید ظروف مناسب و زیبا به نوعی بازاریابی و اطلاع رسانی است. تولیدکنندگان نوشیدنی وظیفه توجیه مردم برای پرداخت قیمت بیش تر، خرید و مصرف بیش تر و نشان دادن نوع ارزش افزوده را به صنعت بسته بندی محول کرده اند. این حق مسلم مشتری است که اگر پول اضافه پرداخت می نماید محصولی را خریداری نماید که حس و شکل یک نوشیدنی گران را به او القاء کند. برای یک نوشیدنی سبز و بی ضرر، بسته بندی نیز بایستی سبز باشد البته نه در رنگ بلکه در عملکرد و دوستی با طبیعت. هم خوانی تمامی عناصر برای دست یابی به موفقیت کاملا ضروری است.

 

اما بد نیست که به بخش کمتر ثروتمند دنیا نیز سری بزنیم. طی چندسال اخیر، هرگاه حرف از رشد مصرف به میان می آمد، کشورهای BRIC عصای دست این صنعت بوده اند، حال نوبت به یک سری دیگر با جمعیتی با درآمد متوسط روبه بالا است تا این وظیفه را برعهده گرفته و به رشد صنعت کمک کنند: در دهه قبل امید تولیدکنندگان نوشیدنی به BRIC بوده و در دهه جدید مکزیک، استرالیا، ویتنام، اندونزی، نیجریه و آفریقای جنوبی.

 

بسته بندی

 

بسته بندی نوشیدنی ها در کشورهای BRIC, MAVINS بسیار متفاوت از آن چیزی است که ما در کشورهای توسعه یافته با آن مواجه هستیم. در این کشورها مصرف کنندگان به قیمت حساسیت زیادی دارند و از این رو بسته بندی ارایه شده بسیار ساده تر بوده و بیشتر جنبه های کلاسیک بسته بندی را رعایت می کنند. سیستم توزیع سنتی تر بوده و مردم از یخچال های کوچک تری در منازل خود بهره می برند. اغلب مردم هنگامی که برای صرف غذا به رستوران می روند، اقدام به نوشیدن آشامیدنی های بسته بندی شده می کنند و در منزل خبری از بسته های دوازده تایی نوشیدنی های تخمیری و یا گازدار نیست. در حال حاضر تولیدکنندگان این کشورها بیشتر به مصرف فصلی مردم خود دلبسته اند و هر از چند گاهی با اقدام به ارایه تخفیفات ویژه، امید به جمع کردن مشتریان بیش تر را درخود زنده می کنند. اما این روند دیری نخواهد پایید و به محض افزایش سطح درآمدها، این مصرف کنندگان مقتصد نیز به فکر تامین ما یحتاج ضروری خود خواهند پرداخت و داستان کشورهای توسعه یافته، این جا نیز تکرار خواهد شد. این داستان بخش های مختلفی داشته که بایستی یک به یک اجرا شوند. هم چنان که تولیدکنندگان کشورهای توسعه یافته به ارزش نوشیدنی های خود می افزایند، تولیدکنندگان درحال توسعه به تیراژ تولید خود خواهند افزود. برای پیشرفت پایدار، بایستی نگاهی نیز به گذشتگان داشت و اتفاقات فردا را حدس زد.

 

همه چیز از یک بطری شیشه ای شروع شد: کم تر از نیم هزاره پیش بود که بطری های شیشه ای انقلابی را در عرضه نوشیدنی ها ایجاد نمودند و نوشابه سازان اولیه را قادر ساختند که محصولات خود را دراندازه های بزرگ تر و به راه های دورتر نیز بفروشند. پس از آن مخترعان یکی پس از دیگری اقدام به ارایه راه حل های کلیدی تازه ای نمودند و افق صنعت نوشیدنی را که تا آن زمان طفیلی بیش نبوده، متحول کردند. تحولاتی که مستقیما نوع رفع تشنگی را در ما تغییر داده است. امروزه هرچند که هر انتخاب ما برای نوع بسته بندی بسیار وسیع شده است اما با این همه، بطری های شیشه ای هنوز هم حضور کاملا محسوسی در بازار دارند و هنوز هم ازمهم ترین انواع بسته بندی برای نوشیدنی های مختلف محسوب می شوند. نمی توان منکر این حقیقت شد که سهم آن به نسبت چند دهه قبل کاهش پیدا کرده ولی هنوز هم یک گزینه دوست داشتنی است. پس از جنگ جهانی دوم هزاران هزار سرباز متفقین در سراسر اروپا برای چند سال مستقر بودند و همه تشته نوشابه های وطنی اما با وضعیت حمل و نقل آن دوران حمل آن همه بطری شیشه ای کاری بود بس دشوار و پرهزینه. از این رو طراحان صنعتی از نبوغ خود استفاده کرده و ظروف فلزی را تولید کردند که در هنگام حمل و نقل، حداقل آسیب را متحمل شده و شکسته نشود. این گونه بود که قوطی نوشیدنی متولد شد. عامل اصلی محبوبیت قوطی، بیشتر آب های گازدار بود تا ماءالشعیر و البته قوطی، نیاز همه را به خوبی برآورده می کرد. تولیدکنندگان مطمئن بودند که محصول آنها با همان شرایط تولید شده در کارخانه، به دست مصرف کنندگان می رسد و توزیع کنندگان نیز از سهولت حمل و نقل و امنیت آنها کاملا ابراز رضایت می کردند. مصرف کنندگان نیز از قوطی رضایت دارند که چرا که وزن ظرف خالی آن بسیار ناچیز بوده و برای حمل و نقل نیز راحت است. در نهایت نیازهای زیست محیطی را نیز برطرف می نماید چرا که کاملا قابل بازیافت است. کارتن حدودا یک صد سال است که موجودیت خود را اعلام نموده ولی مورد استفاده آن برای نوشیدنی ها زمانی پیدا شد که طریقه پرکردن اسPETیک ابداع شد. مصرف کنندگان اوایل دهه ۱۹۸۰ برای اولین بار کارتن ها را در مقادیر متنابه در سوپرمارکت ها مشاهده کردند شاید بتوان نوشابه های بدون گاز غیرالکلی و کارتن را به نوعی مکمل یکدیگر دانست. چرا که انواع نکتارها، آب میوه ها و دیگر انواع نوشیدنی های بدون گاز حضور گسترده خود را مرهون کارتن می دانند. حتی برخی افراد کارتن را سمبل آبمیوه و نکتار می دانند، هرچند که کارتن در دیگر گرو ه های موادغذایی نیز حضور پر قدرتی دارد اما با این همه، هیچ کس نمی تواند منکر این حقیقت شود که موثرترین ابداع بشر برای نوشابه های گازدار PET می باشد. این مواد پتروشیمیایی که در اواخر ۱۹۷۰ توسط Nathaniel wieyth ابداع شد، تاثیر بسزایی در کنارگذاشتن شیشه در صنعت نوشابه های گازدار ایفا کرد.

 

بطری PET دارای تمامی مزایای یک بطری شیشه ای بوده ولی برخلاف آن هرگز نشکسته و خرد نمی شود. PET و ابداع آن نیز گامی دیگر بود در جهت بیشتر راضی نگه داشتن مشتریان و تشویق آنها به مصرف بیشتر نوشابه ها. بعید به نظر می رسد که تا چند دهه دیگر ما شاهد انقلابی دیگر همانند قوطی، کارتن و یا PET باشیم. روندهای کنونی بازار حاکی از آنند که شیشه هم چنان در حال از دست دادن سهم خود به نفع PET خواهد بود چرا که مردم کشورهای در حال توسعه، در حال حاضر با آماج تبلیغات برای مصرف آب پاکیزه تر و سالم تر روبه رو هستند و این یعنی مصرف PET بیشتر. صنعت PET نیز صنعتی پویا به نظر می رسد. صنعتی که همواره به دنبال راه حل های جدید در جهت تولید بطری های جدید و سبک تر است که این حقیقت را می توان به این صورت تعبیر کرد که PET تا مدت ها جایگزینی نخواهد داشت، مگر PET سبک تر. شیشه هم اکنون گرچه بازار خود را تا حد زیادی به PET و قوطی واگذار کرده اما وجهه با پرستیژتری به نسبت گذشته برای خود ترسیم نموده است. در حال حاضر، شیشه بسته بندی اول مهمانی های اشرافی، پذیرایی در هتل ها و رستوران های گران قیمت و سطح بالا محسوب می شود و حتی ما آب معدنی را هنوز در شیشه می بینیم. شیشه هنوز هم ابزار جلب توجه افراد ثروتمند جامعه توسط سازندگان آب معندی و ماءالشعیر می باشد. به علاوه در دیگر انواع نوشیدنی ، هم چون نوشیدنی های الکلی یا آب میوه های خاص هنوز هم PET حضور چندان روشنی را از خود به ظهور نرسانده و شیشه به نوعی در این حیطه ها یکه تازی می کند اگر شرق اروپا را به عنوان یک استثناء در نظربگیریم، PET هنوز هم نتوانسته، نظر مساعد عاشقان ماءالشعیر را به خود جلب کند. در کشورهای درحال توسعه هم که ماءالشعیر در شیشه های در گردش عرضه می شود و حتی برخی کارشناسان براین باورند که این سیستم توزیع تا ده سال آینده با رشد نیز مواجه خواهد بود، در مورد نوشابه های گازدار ما با یک حقیقت روبرو هستیم که به واقع انکارناپذیر است. حقیقت این است که قوطی، این شاخص را به خانواده ها داده تا از نوشیدن نوشابه به صورت یک وعده ای در منزل نیز لذت ببرند و از اینروست که ما بیشتر و بیشتر شاهد خرید بسته های دوازده تایی قوطی ها توسط خانواده ها از سوپرمارکت ها هستیم از طرفی اخیرا ما با قوطی هایی آشنا شدیم که قابلیت بسته شدن پس از هر وعده مصرف را دارند. تولیدکنندگان قوطی با این اقدام به طور آشکار رویارویی با PET رفته اند و امیدوارند مقداری از سهم از دست رفته را باز بستانند. در کشورهای توسعه یافته مردم ومسوولین به صورت گسترده ای نگران چاقی بیشتر از حد شده اند و ازاین رو در پی کنترل هروعده غذایی و نوشیدنی برآمده اند. این خود می تواند شانس دیگری برای قوطی فراهم آورد چرا که قوطی همواره سمبل اندازه استاندارد برای نوشیدنی های مختلف محسوب شده است.

 

با بهبود یافتن خاصیت ممانعت کنندگی PET برای بازار نوشیدنی های حساس هم چون آب میوه، نکتار و چای سرد آماده مصرف، همگان انتظار دارند که کارتن صحنه را به PET واگذار کنند ولی به هیچ وجه این امر حقیقت ندارد. کارتن شاید حضورش را کمی کم رنگ تر ببینید ولی هنوز هم انتخاب اول تولیدکنندگان آبمیوه به شمار می رود. تغییرات بازار گریزناپذیرند و احتمالا در آینده ما شاهد حضور پرقدرت تری از PET در این زمینه ها خواهیم بود. کارتن سازان به هیچ وجه قافیه را نباختند و در صدد پاسخ گویی به چالش ها برآمدند. هم اکنون شما در بازار شاهد کارتن های هستید که از سهولت بالایی در مصرف برخوردارند. آن ها هم چنین راه حل را در ارایه محصولات باب تبع تولیدکنندگان کوچک تر دیده اند و سعی در ارایه راه حل هایی برای این قشر از تولیدکنندگان دارند. کارتن آن قدر تنوع در قیمت و طراحی دارد که تولیدکنندگان را قادر سازد که نوع موردنیاز خود را به راحتی از میان کاتالوگ ها یافته و سفارش دهند. بی انصافی است اگر این نکته را متذکر نشویم که کارتن برای هر محصول، نوع خاص مورد نیاز برای همان محصول ارایه می دهد. کارتن از آن دسته بسته بندی های است که هم در کشورهای توسعه یافته و هم در حال توسعه از افق روشنی برخوردار است. در کشورهای در حال توسعه مردم روی به استفاده بیش تر از نوشیدنی های بدون گاز و میوه ای خواهند آورد و از طرف دیگر مردم کشورهای توسعه یافته به دنبال آب میوه های کاملا طبیعی تازه خواهند بود.

 

در هر صورت این کارتن است که گزینه اول تولیدکنندگان محسوب می شود. حال یک سوال باقی می ماند که آن هم در مورد کارخانه های تولید این نوشیدنی در آینده است. اگر نگاهی هرچند گذرا به روند تولید انواع مختلف محصولات صنعتی بیاندازیم متوجه می شویم که بسیاری از این محصولات ابتدا به ساکن در غرب تولید می شدند ولی رفته رفته کارخانه همان محصولات به کشورهای شرق انتقال پیدا کردند. پس از آن این شرقی ها بودند که می ساختند و به غرب صادر می کردند. احتمال این که این روند را در مورد نوشیدنی ها نیز شاهد باشیم، بسیار زیاد است. راستی اگر قرار باشد، نوشیدنی های آینده از شرق بیایند، آیا غربی ها از هم اکنون به دنبال آن نخواهند بود تا طرح آن نوشیدنی ها را هم از شرق وارد کنند؟ شاید ارایه نوشیدنی های انرژِی زا، ابتدای این راه بوده است و ما از آن بی خبر بوده ایم. این تصور به هیچ وجه افراطی نیست. چرا که در فرهنگ های کهن آسیایی، ما با انواع مختلف گیاهان دارویی مواجهیم که تامین کننده نیاز بدن انسان به املاح معدنی وانواع ویتامین ها می باشند. اگر این گونه باشد بایستی اذعان داشت که این شرکت های غربی بسیار هوشمندانه عمل نموده و برنامه خود را کاملا موفقیت آمیز اجرا نموده اند. اتفاقا آنها با این کار دو هدف را با یک تیر زده اند. هم نیاز مصرف کنندگان حساس کشورهای توسعه یافته را در حال حاضر مرتفع نموده اند و هم آینده کاری خود را تضمین کرده اند. آیا به واقع به آخر راه نوشیدنی های سنتی غربی رسیده ایم و نوشیدنی های آینده همگی نوشابه های سنتی شرقی خواهند بود؟

 

یکی از ویژگی های شکل دهنده تصمیمات ما در مورد آینده بسته بندی، بی ضرر بودن و یا دست کم، کم ضرر بودن مواد مورد استفاده در بسته بندی ها برای سیاره سبز ما، زمین است. تولیدکنندگان اکثر محصولات به صورت کاملا مشهود در خط مقدم این گونه اقدامات قرار دارند. استراتژی آینده اکثریت غریب به اتفاق محصولات تولیدی در جهت حفظ محیط زیست تعریف و اجرا شده است. البته این تفکرسبز از دو جبهه تقویت می شود. مردم و قانون گذاران. این مسایل در کشورهای توسعه یافته به گونه ای عادی شده اند ولی در حال بین المللی شدن هستند. در آینده ای نه چندان دور، شرکت های تولید بسته بندی، در نوع استفاده و یا میزان استفاده از تفکرات سبز برمحصولاتشان با یکدیگر رقابت خواهند داشت. همان گونه که بر میزان جمعیت افزوده می شود، رقابت بر سر استفاده از منابع نیز بالا خواهد گرفت و این نتیجه ای نخواهد داشت مگر افزایش قیمت مواد اولیه. به زودی تولیدکنندگان نوشیدنی، با این شرایط سخت روبرو خواهند بود که قیمت همه نوع مواد اولیه رو به افزایش است. تولیدکنندگان شیشه، قوطی وPET  تنها مجبورند رو به سوی کاهش بیش تر از وزن این ظروف حرکت کنند تا بلکه به این ترتیب بتوانند، به نوعی جبران مافات کنند. اما آن ها باید به این نکته ظریف نیز توجه داشته باشند که میان سبک تر کردن ظرف و از دست رفتن کیفیت اولیه محصول بسته بندی شده به باریکی یک تار مو فاصله است. مدت زمان مصرف محصول و کیفیت آن به هیچ وجه نبایستی قربانی وزن کمتر ظرف شود.

 

ظروف سبک تر، فقط بخشی از راه حل را تشکیل می دهند و یک محصول در نهایت با میزان CO۲ منتشر شده در زنجیره تولید آن مورد قضاوت قرار می گیرد.هم اکنون در برخی کشورهای دیگر این امر به صورت داوطلبانه از طرف تولیدکننده انجام می پذیرد. بسته بندی فقط بخشی از این زنجیره را تشکیل می دهد و فاکتورهای دیگری نیز در امر موثر می باشند که از آن جمله می توان به میزان آب استفاده شده و مقدار مسافتی که محصول طی می کند تا به دست مصرف کننده برسد، اشاره داشت. فشارهای قانونی برای بازگرداندن ظروف خالی نوشیدنی ها به روی شرکت های تولید کننده نوشیدنی رو به افزایش است و به واقع آینده ظروف خالی به یک موضوع اساسی مبدل شده است. چنین شرایطی تنها همکاری تولید کنندگان نوشیدنی و سازندگان بسته بندی را طلب می کند. قطعا استفاده کمتر از منابع اولیه نه تنها به سود محیط زیست. بلکه به نفع فرآیند تولید نیز تمام خواهد شد. فراموش نکنیم که هرچه بسته بندی سبزتر باشد، آینده آن نیز روشن تر خواهد بود و بقای آن بهتر تضمین خواهد شد.

 

منبع : aftabir.com

نام
ایمیل
متن نظر
عبارت داخل تصویر