بسته بندی هوشمند مواد غذایی
یکشنبه ۲۱ دى ۱۳۹۳
0 نظر
228 بازدید

بسته بندي هوشمند و فعال مواد غذايي علاوه بر به تأخير انداختن عوامل محيطي مؤثر بر مواد غذايي، روشي پوياتر را براي حفظ نگهداري محصول به کار مي گيرد. به عنوان مثال دو مقوله مهم در حفظ کيفيت ماده غذايي بسته بندي شده، کنترل ميزان رطوبت و اکسيژن است. وجود اکسيژن در ظرف حاوي ماده غذايي موجب رشد ميکروب هاي هوازي و کپک هاي قارچي مي شود. به علاوه فعاليت هاي اکسيدي درون ظرف باعث ايجاد طعم و بوي ناخواسته و تغيير در رنگ و خصوصيات تغذيه اي ماده غذايي مي شوند. به همين ترتيب وجود رطوبت در ظرف محتوي ماده غذايي ممکن است باعث ايجاد کلوخه در محصولات پودري شکل يا نرم شدن مواد غذايي ترد شود. به علاوه وجود رطوبت به رشد ميکروب کمک مي کند. از سوي ديگر، خشکي بيش از حد فضاي درون ظرف نيز باعث کم آب شدن ماده غذايي مي شود.

در بسته بندي فعال، ظروف، شامل موادي هستند که اين معضلات را برطرف مي کند. مواد جاذب اکسيژن، در صورت استفاده، اکسيژن موجود در فضاي ظرف را جذب کرده و به اين ترتيب مانع رشد ميکروب ها و حفظ طعم و کيفيت ماده غذايي مي شوند. مواد منتشر کننده دي اکسيد کربن مي توانند رشد ميکروب ها را در محصولاتي نظير گوشت قرمز، گوشت مرغ و پنير متوقف کنند. با استفاده از مواد جاذب رطوبت هم مي توان مانع روان شدن و جمع شدن آب محصولات گوشتي درون ظرف شد. به علاوه هنگام بسته بندي محصول غذايي تازه، اين مواد مانع از تشکيل قطرات ناشي از ميعان بر جدار ظرف مي شوند و مي توانند ميزان اکسيداسيون چربي ها را محدود نمايند. مواد کنترل رطوبت نيز ميتوانند ميزان رطوبت موجود در ظرف را در سطح مورد نظر حفظ کنند، به اين ترتيب که اگر ماده غذايي خشک است، بخار آب ايجاد کنند يا اينکه نم اضافي که در طول درزها وشکاف هاي ظرف ايجاد مي شود را جذب نمايند. از جمله جذب کننده هاي ديگري که در روش بسته بندي فعال مورد استفاده قرار مي گيرند مواد جاذب گاز اتيلن و ضد ميکروب ها هستند.

در حالي که بسته بندي فعال دربرگيرنده روش هاي مؤثري براي کنترل اکسيداسيون، رطوبت و رشد ميکروب است، بسته بندي هوشمند نظارت بر کيفيت ماده غذايي را آسان مي کند. ليبل هاي نشان دهنده دماي محصول در طول زمان (TTIs)، معرف هاي نشان دهنده رسيده بودن محصول، حس گرهاي زيستي و برچسب هاي RFID همگي از اجزاي هاي بسته بندي هوشمند محسوب مي شوند. اکثر اين ابزارها هنوز کاربرد گسترده تجاري ندارند اما استفاده از ليبل هاي TTI وبرچسب هاي RFID رو به افزايش است. ليبل هاي TTI نقشي اساسي در نشان دادن سلامت محصول و تازگي آن دارند؛ با استفاده از اين ابزار مي توان بر شرايط نگهداري ماده غذايي نظارت داشت و محصولاتي را که مناسب مصرف هستند، مشخص کرد. اين موضوع به ويژه هنگامي که محصول غذايي در معرض شرايط نامناسبي مانند گرم يا سرد بودن بيش از حد محيط نگهداري قرار گيرد، اهميت فوق العاده اي پيدا مي کند. در مورد مواد غذايي که نبايد منجمد شوند، ليبل TTI مي تواند نشان دهد که آيا ماده غذايي به طور نادرست در معرض دماي زير انجماد قرار گرفته است يا خير. از سوي ديگر، با استفاده از اين برچسب ها مي توان مشخص کرد که آيا مواد غذايي حساس به گرما در معرض گرماي بيش از حد قرار گرفته اند يا خير و در صورت قرار داشتن در چنين محيطي مدت زماني که دماي محصول بيش از حد مجاز بوده است چقدر بوده است. 

با استفاده از سيستم هاي RFID که متشکل از برچسب ها، دستگاه خواننده و سيستم رايانه اي است، مي توان به شکل بي سيم و از راه دور وضعيت ظروف مواد غذايي را تحت نظارت قرار داد. اين محصول کاربردهاي متعددي در صنايع محصولات غذايي دارد؛ از تسهيل امکان رديابي محصول گرفته تا افزايش بهره وري در زنجيره تامين محصول. اما شايد مهم ترين کاربرد اين سيستم تسريع در جابجايي موجودي کالاها و امکان رديابي آنها باشد. سيستم RFID در بسياري از مراحل عملياتي زنجيره تامين حصولات غذايي مفيد واقع مي شود. بسط و توسعه يک سازوکار هوشمند بسته بندي مواد غذايي که ضامن سلامت و کيفيت محصول باشد، نيازمند جا افتادن استفاده از فناوري RFID در صنعت محصولات غذايي و يکپارچه شدن مباحث علم تغذيه است. پيش از اين شرکت هاي زنجيره اي بزرگي نظير Wal-Mart و Home Depot فناوري RFID را مورد استفاده قرار داده اند، از اين رو اهميت سيستم هاي RFID در زنجيره تامين در حال افزايش است. استفاده از سيستم RFID امکان رديابي و مشخص نمودن منابع تأمين ماده غذايي را به عرضه کنندگان مي دهد. امري که ضامن کيفيت و سلامت محصول است. از اين رو فروشندگان محصولات غذايي در پي راه هاي ادغام اين فناوري در مديريت زنجيره تأمين کالاهاي خود هستند.
جدول 1. ميزان عبور اکسيژن (OTR با يکاي cm^3m^(-2)d^(-1)atm^(-1) در دماي 23 درجه سانتي گراد و 50 درصد RH) وميزان عبور بخار آب (WVTR با يکاي gm^(-2)d^(-1) در دماي 23 درجه سانتي گراد و 75 درصد RH) فيلم هاي کامپوزيت PET (12 ميکرومتري).

منبع :  مجله توسعه و فناوری صنعت چاپ

نام
ایمیل
متن نظر
عبارت داخل تصویر